In de thuisstad van de nieuwe Franse premier Bayrou geven ze hem weinig kans.

Photo - Francois Bayrou (links) met de Franse premier Emmanuel Macron in 2020. Beeld Georges Gobet / AFP.

Politieke crisis of niet, de nieuwe Franse premier François Bayrou blijft ook aan als burgemeester van Pau, een stad 800 kilometer van Parijs. De boerenzoon wil de Parijse politiek ‘menselijker’ maken. Maar zelfs in zijn thuisstad is er scepsis.

Eline Huisman, De Volkskrant, 23 december 2024. Eline Huisman is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit het Zuid-Franse Pau.

Een stotterende man zonder charisma, een beetje simpel, die altijd over zijn dorp en moeder begint: voor de makers van politieke satire was François Bayrou jarenlang een geliefd doelwit. Postbode Philippe Jochum uit Pau moet nog steeds lachen als hij eraan terugdenkt. Het legendarische programma Guignols de l’info (de nieuwspoppen) ging in 2018 ter ziele, maar het imago dat Bayrou daarin kreeg aangemeten kleeft nog altijd aan hem.

‘Zal hij het record van zijn voorganger weten te overtreffen?’ vraagt Jochum zich af. De onlangs afgetreden Michel Barnier werd na 91 dagen door de oppositie naar huis gestuurd en werd zo de kortstzittende premier onder de Vijfde Republiek, de huidige Franse staatsvorm. ‘Voor zo’n belangrijke post is wat charisma wel nuttig’, lacht Jochum. ‘Maar toegegeven: Bayrou laat niet over zich heen lopen.’

Waar was Bayou?

Ook dat is nuttig in de hoogste regionen van de Franse politiek. Krap drie dagen was Bayrou in functie toen hij zijn eerste kwestie te pakken had. In Parijs werd een crisisberaad belegd vanwege de gigantische verwoestingen die cycloon Chido had aangericht op de Franse eilandengroep Mayotte. De demissionaire minister van Binnenlandse Zaken Bruno Retailleau was naar de archipel gevlogen. Frankrijk wachtte ondertussen nog op een nieuwe regering. Waar was de kersverse premier Bayrou?

In Pau, om de gemeenteraad voor te zitten. Sinds 2014 is Bayrou burgemeester van de Zuidwest-Franse stad aan de voet van de Pyreneeën. En dat blijft hij, zo maakte hij vorige week maandag bekend. Als boerenzoon werd hij geboren in het gehucht Bordères, zo’n twintig kilometer van Pau, en zijn regionale identiteit is hem dierbaar.

De politieke oppositie viel meteen over hem heen, zowel in Parijs als in zijn thuisstad. ‘Wat doet u hier, meneer Bayrou? U bent niet op uw plek’, wierp een gemeenteraadslid hem voor de voeten. Maar volgens Bayrou was hij in Pau nou juíst op zijn plek.

Waar de Parijse politiek zijns inziens afgesneden dreigt te raken van het gewone dagelijkse leven, zegt Bayrou de politiek ‘menselijker’ te willen maken. Lokaal geworteld zijn en blijven is daarvoor wat hem betreft belangrijk – dat zoekt hij ook voor zijn toekomstige ministersploeg. Bovendien: bij het crisisberaad over Mayotte was hij wel gewoon aanwezig, zij het digitaal.

Aanvankelijk had president Macron geweigerd om zijn trouwe steunpilaar tot premier te benoemen. Maar Bayrou, die drie keer een mislukte gooi deed naar het presidentschap, speelde hoog spel. Woedend over de afwijzing dreigde hij zijn partij MoDem terug te trekken uit de alliantie met Macrons Renaissance, zo meldden Franse media. Dat zou een aderlating zijn voor de president, die ook samen met de hem trouwe partijen nog ver verwijderd is van een meerderheid in het parlement. Macron ging overstag.

Verbindende ambitie.

‘François Bayrou belichaamt de idealen waar Macron ooit zelf voor zei te staan: vanuit het midden compromissen sluiten en het land verbinden’, zegt Céline Beilliere op de markt van Pau. ‘Ik denk dat Macron dat slecht kon hebben, aangezien dat hem zelf niet is gelukt.’ Beilliere prijst de verbindende ambitie van Bayrou en zijn decennia aan politieke ervaring. Toch geeft ze hem weinig kans van slagen. ‘Het land is zo verdeeld tussen extremen, ik ben pessimistisch over zijn kans om in deze situatie consensus te vinden.’

Misschien dat men daarom in Pau een beetje de schouders ophaalt over de dubbelfunctie van Bayrou. Hoewel vrijwel alle ondervraagde mensen zeggen dat de combinatie van premier- en burgemeesterschap schier onmogelijk moet zijn, verwacht niemand dat Bayrou überhaupt lang in functie zal blijven als premier.

Veteraan.

Dat zegt meer over de staat van het land dan over Bayrous staat van dienst. Hij is een politieke veteraan met veertig jaar diensttijd. In de jaren negentig was hij minister van Onderwijs onder de socialistische president François Mitterrand. Die moest destijds samenwerken met de rechtse premier Jacques Chirac – een bijzonderheid voor Frankrijk, waar compromissen sluiten niet in de politieke cultuur zit. Ook toen al stond Bayrou bekend als een man van het gematigde midden, die pleit voor meer macht voor het parlement.

De Franse sterschrijver Michel Houellebecq voorspelde in zijn roman Onderwerping uit 2015 al dat Bayrou ooit premier zou worden. Na ‘dertig jaar lang te verliezen in vrijwel alle verkiezingen waaraan hij heeft meegedaan’, weet Bayrou in het boek zijn premierschap te veroveren dankzij een pact met de islamitische president Mohammed Ben Abbes. Wat Bayrou ‘onvervangbaar’ maakt, omschrijft een personage uit het boek hem, is dat hij ‘volmaakt idioot’ is, meer gedreven door een positie dan door ideeën.

Uit het slop.

‘Bayrou is bereid alle kanten op te bewegen zolang hij daarmee zijn eigenbelang dient’, zegt ondernemer Claude (hij wil niet met zijn achternaam in de krant, ‘omdat iedereen hier op elkaar let’), over de echte Bayrou. Maar zijn burgemeester is ‘verre van idioot’. Onder zijn leiding is de binnenstad enorm opgeknapt, zegt Claude.

Het kasteel is gerestaureerd, de markthallen zien er brandschoon uit, verderop is er de nieuwe bioscoop. Voor Bayrous komst was de stad vies en verwaarloosd, zegt Claude net als veel stadsgenoten. ‘Bayrou heeft Pau uit het slop getrokken.’ Dat heeft echter ook een keerzijde: ‘De schulden van de stad zijn verdubbeld.’

Met de torenhoge staatsschuld, het oplopende begrotingstekort en het nog altijd ontbreken van een begroting voor 2025 zal Bayrous belangrijkste taak zijn om de overheidsfinanciën op orde te brengen.
‘Ik heb hard gespaard om na mijn pensioen van rustige laatste jaren te genieten. Maar nu maak ik me zorgen over de chaos in het land’, zegt pensionado Alain Glaverie. Bij de parlementsverkiezingen stemde hij Rassemblement National, om de radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon uit de macht te houden. Wat hij vindt van Bayrou als premier? ‘Het kan me niks schelen wie daar zit, als het maar werkt. We zijn het politieke theater beu.’

https://www.volkskrant.nl/buitenland/in-de-thuisstad-van-de-nieuwe-franse-premier-bayrou-geven-ze-hem-weinig-kans~b80e9df1f/