Is er een post-Navo-scenario denkbaar waarin Europa zijn eigen boontjes dopt?

Foto - Een lawaaiprotest bij het Amerikaanse consulaat in Amsterdam vrijdag tegen Trumps plannen om Groenland te annexeren. Bron Joris van Gennip voor de Volkskrant.

Tegen Amerikaanse dreigementen richting Navo-bondgenoot Groenland kan Europa militair weinig uitrichten. Ongewild bezegelt Trump wel een nieuw bondgenootschap tussen Oekraïne en andere Europese landen.

Door Arnout Brouwers, politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.

De Volkskrant 17 januari 2026.

Deze week arriveerden in Groenland behalve Deense troepen ook verkenners en kwartiermakers uit een zestal andere Europese landen, waaronder Nederland, ter voorbereiding op ‘militaire oefeningen’. Het bleef niet onopgemerkt. Een ongekend fenomeen, schreef The Wall Street Journal: ‘Europese lidstaten die troepen sturen naar een bevriend gebied in de hoop hun grootste bondgenoot af te schrikken van militaire actie.’

De militaire oefening rond Groenland is een van de Europese antwoorden op president Trumps wens een stuk land van Navo-bondgenoot Denemarken af te snoepen (‘goedschiks of kwaadschiks’). De Denen zijn nu de spil van een bredere Europese strategie om tegelijkertijd Trump af te schrikken en wegen te zoeken – onder andere tijdrekken, want Trumps aandachtsspanne is kort – om de kwestie alsnog in de minne te schikken.

De uitweg – een gezamenlijke Navo-missie in Groenland – is simpel. Maar deze kan nog niet in stelling gebracht worden, want dat vereist consensus. En het gaat president Trump niet om de inhoud; hij wil Groenland zelf hebben. En die wens staat nog helemaal overeind na het overleg met Denemarken en Groenland in Washington.

‘Werkgroep op hoog niveau’.

Terwijl de Deense buitenlandminister Lars Lokke Rasmussen na dit overleg een ‘werkgroep op hoog niveau’ aankondigde waarin verder wordt gesproken, zei Trumps woordvoerder Karoline Leavitt donderdag dat Groenland en Denemarken hadden ingestemd ‘de technische besprekingen over de verwerving van Groenland’ voort te zetten. Rasmussen liet daarna weten dat de werkgroep niet lang zal functioneren zonder respect voor de territoriale integriteit van Denemarken en Groenlands zelfbeschikkingsrecht.

Vanwege de innig vervlochten economieën hebben Europeanen de meeste invloed op de VS op financieel-economisch terrein.

Welke mogelijkheden hebben de Europeanen om Trump te beïnvloeden? Vanwege de innig vervlochten economieën hebben Europeanen de meeste invloed op financieel-economisch terrein. Daar kan Europa de VS keihard raken – maar dan verwondt het zichzelf ook diep. Tegen zijn Amerikaanse collega Scott Bessent zei de Franse minister van Financiën Roland Lescure deze week dat de inname van Groenland ‘een grens zou overschrijden’ die de economische relatie in gevaar brengt. De gevolgen wilde hij nog niet schetsen.

Kunnen de Europeanen veel meer dan diplomatieke speldenprikken uitdelen, de tegenstand in het Congres tegen Trumps plannen aanwakkeren, militaire oefeningen houden rond Groenland en eraan herinneren dat ook Groenland valt onder Art. 42, lid 7, de wederzijdse bijstandsverplichting binnen de Europese Unie? Is er een post-Navo-scenario denkbaar, waarin Europa zijn eigen boontjes dopt?

Geen militaire opties.

Voorlopig niet, zegt oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn. Europa heeft geen militaire opties om de VS tegen te houden. ‘Militair kunnen we niks uitrichten.’ Berlijn hoopt dat door deze crisis de opbouw van Europees politiek handelingsvermogen en militaire middelen verder versneld zal worden. Maar dan nog zal er er een ‘jarenlange tussenfase’ zijn waarin Europa van de VS afhankelijk is. Als voorbeeld noemt hij de F-35-gevechtsvliegtuigen die Europese landen, ook Nederland, massaal hebben aangeschaft en die zonder Amerikaanse medewerking hun waarde, munitie en inzetbaarheid snel verliezen.

Een ‘post-Navo-Europa’ is er niet zomaar, al kun je ook beweren dat we er al in leven, want wat is de Amerikaanse veiligheidsgarantie nog waard? Maar zelfs in het ergste scenario blijft de Navo vanwege de Europese afhankelijkheid van de VS op papier nog bestaan.

‘Als Trump zegt ‘Ik ga Groenland runnen’, dan is het niet juridisch maar wel de facto het einde van de Navo’, zegt Berlijn. ‘De alliantie zal er dan chaotisch uitzien en Poetin zal een zeer verzwakte en verdeelde Navo tegenover zich hebben, een grote klap voor de Europese veiligheid.’

Daarom moet Europa volgens Berlijn zelf een ‘afschrikkingsmacht’ tegen Poetin organiseren, militair én politiek, ook door oprichting van een Europese Veiligheidsraad. ‘Als je de militaire middelen hebt, moet je ook de bereidheid tonen ze in te zetten – niet eerst een halfjaar overleggen.’

Ruttes ‘Big Daddy’-diplomatie.

Veel Europeanen snakken, blijkens peilingen, naar een krachtig Europees antwoord op Trump – stuur meer militairen naar Groenland! Maar juist de generatie Europeanen die nu aan de macht is, heeft tientallen jaren geen vinger uitgestoken naar defensie of veiligheid. Dat maakt de opties nu beperkt.

Europeanen hekelen Ruttes ‘Big Daddy’-diplomatie, maar door hun eigen keuzes ontbreken nu de middelen voor een ‘Fuck Daddy’-variant. Een nieuwe generatie Europeanen, die nu opgroeit in een tijd van oorlog en dreigend conflict, zal aan de bak moeten om Europa beter in staat te stellen zijn vrijheid zelf te verdedigen.

‘Ongewild bezegelt de Amerikaanse president een nieuw bondgenootschap tussen Oekraïne en de rest van Europa’.

Ondertussen staan de ontwikkelingen niet stil. Met zijn provocaties brengt Trump een Europese mentaliteitsverandering teweeg die dat eigen Europese handelingsvermogen kan versnellen. Ongewild bezegelt de Amerikaanse president een nieuw bondgenootschap tussen Oekraïne en de rest van Europa.

Het afgelopen jaar schoffeerde Trump Zelensky, stopte hij bijna alle steun aan Oekraïne en probeerde hij het land in een slechte vrede met Rusland te duwen. Deze week herhaalde hij – hoewel er een afgestemd Amerikaans-Europees vredesvoorstel ligt – dat Zelensky de grootste blokkade is voor vrede.

Samen tegen Rusland.

Met Groenland schoffeert Trump de Europese bondgenoten op dezelfde wijze als Zelensky eerder. Maar inmiddels hebben de Europeanen de hulp aan Oekraïne overgenomen en kopen ze Amerikaanse munitie voor Kyiv. Frankrijk heeft ook de inlichtingenhulp aan Oekraïne deels overgenomen van de Amerikanen.

Het is dan ook in Oekraïne, niet in Groenland, dat Europa zijn huid, zijn eer en zijn veiligheid kan redden: door de druk op Rusland verder te vergroten, de Russische schaduwvloot aan banden te leggen en Ruslands bevroren tegoeden eensgezinder in te zetten voor Oekraïne.

Het is in de inspanningen om Poetin tegen te houden dat een nieuw, assertiever Europa aan het opstaan is – dat nu al minder afhankelijk is van Amerika dan voorheen.

https://www.volkskrant.nl/buitenland/is-er-een-post-navo-scenario-denkbaar-waarin-europa-zijn-eigen-boontjes-dopt~bd20ebc0/