‘De campagne is nog niet voor alle partijen voorbij’, constateert Jesse Klaver na zijn gesprek met Dilan Yesilgöz.

Al na vier dagen kabinetsformatie wordt over een ‘impasse’ gesproken: in plaats van dat ze elkaar naderen, drijven partijen alleen maar verder uit elkaar.

VVD’er Yesilgöz en GL-PvdA’er Klaver spraken vrijdag met elkaar, en met verkenner Koolmees, over de politieke blokkade. Bron Foto ANP.

Door Auke van Eijsden, politiek redacteur, Trouw, 7 november 2025.

Na afloop van een dagje koppeltherapie horen onderlinge verschillen niet gróter te zijn dan daarvoor. In Den Haag lijkt dat vrijdag wel het geval. Wouter Koolmees, verkenner in de kabinetsformatie, kampte met twee problemen: een inhoudelijke kloof tussen D66 en Ja21, en een politieke blokkade van de VVD jegens GroenLinks-PvdA. Hij zette de twee tegenpolen vrijdag bij elkaar, er werd lang gesproken, en aan het einde zijn Koolmees’ problemen nóg groter.

Zo hoort het in een formatie eigenlijk niet te gaan. In de campagne benadrukken partijen de grote onderlinge verschillen, er vallen soms harde woorden. En dat mág ook, zeggen partijleiders: er valt immers iets te kiezen. Maar dan wordt er gekozen en is de campagne voorbij – tijd voor toenadering.

Wat de VVD betreft, kan dat concept de prullenbak in. In aanloop naar de verkiezingen zette partijleider Dilan Yesilgöz zich stevig af tegen GroenLinks-PvdA. Elke keer dat ze erover begon nóg iets steviger. Het mocht geen uitsluiten heten, maar ‘over elk belangrijk vraagstuk denken we verschillend’, zei Yesilgöz.

‘Het land is rechtser geworden’.

Na de verkiezingen is Yesilgöz’ toon niet milder, maar scherper. Voor de VVD neemt GroenLinks-PvdA nu dezelfde positie in als de PVV: met beide partijen stapt de VVD onder geen beding in een coalitie. Tegenover journalisten doet Yesilgöz voorkomen alsof dat volstrekt vanzelfsprekend is, ze vindt het ‘wonderlijk’ als mensen zeggen dat de VVD toch met GroenLinks-PvdA om tafel moet.

Zo’n samenwerking is volgens Yesilgöz ook onwenselijk omdat ‘de kiezer’ meer voor rechtse dan voor linkse partijen heeft gestemd. “Het land is rechtser geworden”, zegt ze. “Daar moeten wat mensen misschien nog even aan wennen. En dan kan het zijn dat linkse partijen en de media, een deel van de media, de kiezer dwingen richting een links kabinet, maar dat vind ik gewoon een gekke.”

Er is zelfs geen enkel scenario waarin de kloof kan worden overbrugd, meent de VVD-leider. “Bij werkelijk elke grote uitdaging hebben wij een andere analyse en een andere oplossing.” Onderhandelen met GroenLinks-PvdA heeft geen zin, want ‘dan zouden zij richting hun eigen kiezers een totale draai moeten maken op alle punten’ en dat is volgens Yesilgöz ‘niet geloofwaardig’.

Het gezapige midden.

En toen moest het gesprek tussen Yesilgöz (VVD) en Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) nog beginnen. Volgens de VVD’er hoefde dat niet langer dan vijf minuten te duren. Ze had er wel zin in want ‘lekkere koffie, daar heb ik altijd zin in’, maar na een paar slokjes kon het wat haar betreft weer voorbij zijn.

Het werd ruim drie kwartier. Maar verwar de langere duur niet met inhoudelijke toenadering, haastte Yesilgöz zich na afloop te zeggen. “Het heeft geen nieuwe inzichten opgeleverd”, zei ze. “Ik heb aangegeven waar de grote verschillen op inhoud zitten. En dat we tijdens de campagne de kiezer hebben beloofd: er komt óf een links kabinet óf een centrumrechts kabinet. Niet iets met twee partijen die zo ver uit elkaar liggen dat je in het gezapige midden uitkomt.”

Jesse Klaver, de nieuwe fractievoorzitter van GroenLinks-PvdA, zei ook dat ‘de koffie lekker was’. Maar hij was niet tevreden met de opstelling van de VVD. “Ik had het gevoel dat ik meer in een campagnegesprek zat dan in een echte formatiebespreking. De campagne is wat ons betreft voorbij, maar nog niet voor alle partijen.”

Kabinet met Ja21.

Yesilgöz’ starre opstelling mag dan voor wrevel zorgen bij potentiële formatiepartners, ze lijkt wel af te stevenen op haar doel: een kabinet van D66, VVD, CDA en Ja21. Ondanks het uiterst rechtse Ja21 noemt de VVD, en ook Ja21 zelf, die coalitie ‘centrumrechts’. Het is voor beide partijen de gedroomde samenstelling.

Voor D66 niet, die partij wil over ‘links’ en liever niet met Ja21. En daarom zette verkenner Koolmees ook een ander koppel in dezelfde ruimte: D66’er Rob Jetten en Ja21-leider Joost Eerdmans. “Daar zit niet heel hard een blokkade op”, legde Koolmees uit, “maar wel heel grote inhoudelijke verschillen en ingewikkeldheden”.

Ook die verschillen zijn niet kleiner geworden. Voor D66 is een coalitie met Ja21 sowieso al geen aantrekkelijk scenario: dan is D66 de meest linkse partij in het kabinet. Zowel rechtse kritiek als linkse teleurstelling zal zich dan vooral op hen richten.

Maar ook inhoudelijk voelt Jetten weinig voor Ja21. “De verschillen zijn gewoon heel erg groot”, herhaalde hij vrijdag. Voor het eerst maakt hij dat iets concreter: onder meer over ‘asiel en migratie’ en ook ‘remigratie, het uitzetten van mensen’ denken de partijen volgens de D66-voorman fundamenteel anders.

Een kabinet vóór kerst?.

Tegenover journalisten zei verkenner Koolmees vrijdag dat ‘nog alle opties openstaan’. Hij gaat dit weekend ‘heel goed nadenken’ over zijn aanbevelingen – dinsdag moet hij zijn verslag presenteren, de Tweede Kamer gaat er donderdag over debatteren.

Maar de mogelijkheid dat er voor kerst een nieuw kabinet op het bordes staat, waar veel fractievoorzitters naar streven? Koolmees gelooft er niet meer in. “Die kans acht ik niet heel groot. Er moet echt nog wel een hoop gebeuren.”

https://www.trouw.nl/politiek/de-campagne-is-nog-niet-voor-alle-partijen-voorbij-constateert-jesse-klaver-na-zijn-gesprek-met-dilan-yesilgoz~b84f2200/?referrer=https%3A%2F%2Fkranten.com%2F