nl-en  Voor een Fries telt maar één ding: ligt er al ijs? Medium
For a Frisian there is only one thing: is there already ice?

Nearly half of the 500 natural ice rinks in the Netherlands are located in Friesland. The ice is an integral part of Frisian identity. Even now when it barely freezes.

By Philippus Zandstra, nrc.nl, March 11, 2019.

In general, Frisians are considered to be calm people, somewhat stoic. Unless it is cold. Really cold. Thus, they have to pay close attention to the ice rink in Workum when the temperature drops below zero. Sander Bouma from the local ice club nods to the dike next to the ice rink. "You see there a car driving by slowly. Head out of the window. Lurking. Are we already able to? "Yes, of course, his association also wants that there is skating. But you have to allow the ice to rest first, until it is about four centimeters thick. Until that time it is a matter of keeping firm and selling no. "And then it can happen that someone does not talk to you for a year." Bouma shrugs his shoulders. Things happen.

Nowhere are there as many ice clubs as in Friesland. Without your own natural ice rink you do not count as a village or city. In the province there are about 230, for a countrywide total of 500. They are often located on the edge of the village, on a piece of low-lying pasture. The lanes are recognizable by the lampposts, the dyke to keep the water in and of course the wooden shack - for cake and pea soup.

In summer, the associations lead a sleepy life and sheep are grazing between the lampposts. Around October, the water is let in and the big waiting starts. For frost. Until in March, the water flows away again. For decades, this has been the rhythm of the ice clubs.

The associations play an important role in maintaining the Frisian skating tradition. If it freezes for three or four days, you can already go on the ice. No fuss with floodgates, stream or inland vessels. Children make their first passes on the ice here in complete safety.

When in 2016 the Frisian Social Planning Agency did research into the Frisian identity, it turned out that, in addition its own language, especially outdoor activities such as the Elfstedentocht, ice skating and skûtsjesilen were seen as important by the Frisians.

The ice rink in the village is the nursery of the Frisian identity. Only: then it should indeed freeze.

Skating rink de Wite Mar in Beetsterzwaag is hidden in the woods next to the village, between the birches and the pine trees. In the trees next to the path, leading to the track, wires are hanging. The electricity cables are laid over it when there is ice. 'In the interest of all skating enthusiasts, do not destroy the ice', is written on a sign. "Well, that can be taken away", says Sjouke Riemersma of the local ice club.

Pea soup.

It is the end of February and ice will not come anymore this season. In a period that the bacon normally goes into the pea soup, it will be on the barbecue next week. Temperatures of almost 20 degrees have been predicted.

Riemersma pulls the sign out of the ground and places it in one of the two shipping containers of ice club Iisnocht (Frisian; pleasure), which are located next to the Wite Mar. There are lampposts, a public address system, a few chairs and a stretcher. Everything to equip the rink as quickly as possible, once the time has come. The containers remained locked up this season.

Last year they lucked out when, in March, it suddenly started freezing again. "It was super busy," says board member Menno Bosma. "People interrupted their holiday and Frisians from outside the province returned with their children." There was an accident: a 75-year-old fell down and had to be taken off on the stretcher. "There was a pin in his hip. Otherwise, he had an awesome time." And, Bosma says, he is still a member.

But the ice period before that was five years ago, and such periods are becoming increasingly scarce. For example, a tragic record for Frisians was broken on 8 February: it had never been so long ago that an Eleven Cities Tour was held.

Sytse Prins is on the Eleven Cities Board and is involved in the Fryslân region of the KNSB skating association. He says: “In the absence of winter, fewer members will join, although that number will increase as soon as there is ice again. In addition, you can see that some clubs now also develop activities in summer, think about skeeler rinks." "Of course, there were indeed empty winters, but not like now', says Wiebren Koopen of the ice club Workum. This year, the club came in the news when an own National Championship Short Track was held. No skating - because no ice - but running through the knee-high water. Bouma' idea: "You have to do something. We have a new rink and we do not want to be a dormant association." Facts about Friesland.

647,268 inhabitants in 2018, according to the CBS.

5,749 square kilometers surface area, of which 1,762 outside and 662 inland water.

De average home was worth 176,000 euros in 2018, according the CBS.

Flomke: Recently voted the new Frisian word for vagina during a consultation of Omrop Fryslân. Other contenders were: paradyske, skelpke.

De Vries: Most common family name, according to the Center for Family History.

Oranjekoek (orange cake): Frisian delicacy. The name is derived from the pieces of orange peel which are used in the cake. There is a lot of discussion whether it needs cream or whipped cream.

Mienskip.

Since the renovation last year there is a concrete path around the water of the ice rink, which also leads along a storm rink and a skater ramp.

The result of the alliance with the foundation Buitensport, which consists of runners, bikers and triathletes They are handy with subsidies and they have made the rink multifunctional.

In addition, the association also tries to be visible outside the skating season. The contribution of 10 euros per year (per family) is collected door-to-door, although the discussion flared up recently about whether it was time to start working with direct debits. Fewer and fewer people still have cash at home.

And then there are the general member meetings, with a turnout of more than a hundred members. Bouma: “We have a club song and always arrange for a speaker. This season it was Jorien ter Mors. She had a knee injury and had time on her hands. ”The associations are a good example of what they call mienskip here, the solidarity in which just about everyone in a community does have a role in the greater whole. For example, the Central Bureau of Statistics calculated that nowhere else do so many people volunteer as in Friesland: 57.3 percent, compared to 48.5 percent nationwide.

That mienskip is also present in the ice clubs. They often have a long tradition: Iisnocht was founded in 1879, the Workum ice club dates from 1857. That of Dokkum seems to be the oldest: from 1840.

Frisian paradox.

Many associations started as decent gentlemen's clubs, but as the years passed, they became more and more open. So open, that the ice clubs largely ignored the compartmentalization. Once it froze, you not only crossed the ditch more easily, but also the ideological dividing lines. "That is still true", says Sytse Prins of the Elfsteden Board. "You can discuss about everything in the village, but when there is ice on the track, it is beyond politics and religion." According to researcher Truus de Witte and her colleagues at the FSP, it is this solidarity that can offer an explanation for the phenomenon known as the Frisian paradox. Because socio-economically, the province is lowest on the lists. The level of education is relatively low, social security is used more often, and many young people seek refuge outside the province. Friesland counts, together with Drenthe and Groningen, a lot of municipalities with a low average income.

And yet Friesland ended up as the happiest province in the Netherlands in a CBS study into happiness experience 92 percent of the Frisians are satisfied with life, compared with 88 percent nationally. "We think that has to do with identity", says De Witte, "apart from money, sense of happiness is determined by good social contacts and health. Language is also a connecting factor." Is the identity of the Frisian changing, now there is less and less ice? De Witte: "The waiting, the anticipation, plays an increasingly important role. "Can we go on ice?' It is a kind of fever." Two artificial ice rinks.

The sport evolves. The two artificial ice rinks in Friesland are gaining importance. To get a new generation to skate, children are sent to Leeuwarden and Heerenveen, wherever possible. The Elfstedenhal in Leeuwarden was completed in 2015, while Thialf in Heerenveen underwent a major renovation two years ago. The province contributed with 10 million euros for Leeuwarden and 40 million euros for Heerenveen. "Unique", says Prins. "If you look to the west of the country, you can hardly find a good track from Alkmaar to The Hague. Most of them are old and subject to wear and tear. ”The children may not be skating between the grasslands with that strong wind in their faces, but they do learn it. A round at the local ice rink is then a bonus, if it should freeze after all.

"We have a healthy association," says Bosma about Iisnocht. "It is crumbling a bit, because the older members stop automatically." In Workum they notice that there is not much interest from "the new generation" in participating. "It is often double-earners who work hard," says Koopen. "Then you've had it in the evening." Prince: "But ice clubs are so in our DNA; I still have to see the first association that abolishes itself." https://www.nrc.nl/nieuws/2019/03/11/voor-een-fries-telt-maar-een-ding-ligt-er-al-ijs-a3952736
unit 1
Voor een Fries telt maar één ding: ligt er al ijs?
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 2
Bijna de helft van de vijfhonderd natuurijsbanen in Nederland ligt in Friesland.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 3
Het ijs maakt onlosmakelijk deel uit van de Friese identiteit.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 4
Zelfs nu het amper meer vriest.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 5
Door Philippus Zandstra, nrc.nl, 11 maart 2019.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 6
Over het algemeen gelden Friezen als kalme mensen, ietwat stoïcijns.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 7
Tenzij het koud is.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 8
Echt koud.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 9
Zo moeten ze bij de ijsbaan in Workum goed opletten als de temperatuur onder nul duikt.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 10
Sander Bouma van de lokale ijsvereniging knikt naar de dijk naast de ijsbaan.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 11
„Zie je daar een auto langzaam voorbijrijden.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 12
Hoofd uit het raam.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 13
Loeren.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 14
Kunnen we al?” Ja, natuurlijk wil zijn vereniging ook dat er wordt geschaatst.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 15
Alleen moet je het ijs eerst rust gunnen, tot het zo’n vier centimeter dik is.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 16
Tot die tijd is het een kwestie van poat stiif houden en nee verkopen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 18
Die dingen gebeuren nu eenmaal.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 19
Nergens zijn zo veel ijsclubs als in Friesland.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 20
Zonder eigen natuurijsbaan tel je als dorp of stad niet mee.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 21
In de provincie zijn er zo’n 230, op een landelijk totaal van 500.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 22
Vaak liggen ze aan de dorpsrand, op een stuk laaggelegen weiland.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 24
unit 25
Rond oktober wordt het water binnengelaten en begint het grote wachten.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 26
Op vorst.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 27
Totdat in maart het water weer wegstroomt.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 28
Al decennia is dit het ritme van de ijsverenigingen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 29
De verenigingen vervullen een belangrijke rol voor het behoud van de Friese schaatstraditie.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 30
Als het zo’n drie, vier dagen vriest, kun je al het ijs op.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 31
Geen gedoe met sluizen, stroming of binnenvaartschepen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 32
Kinderen maken hier in alle veiligheid hun eerste slagen op het ijs.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 34
De ijsbaan in het dorp is de kraamkamer van de Friese identiteit.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 35
Alleen: dan moet het wél vriezen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 37
In de bomen naast het paadje dat naar de baan leidt, hangen draden.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 38
Daar worden de elektriciteitskabels overheen gelegd als er ijs ligt.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 39
‘In het belang van alle schaatsliefhebbers het ijs niet vernielen’, staat op een bord.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 40
„Nou, dat kan wel weer weg”, zegt Sjouke Riemersma van de lokale ijsvereniging.
2 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 41
Snert.
2 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 42
Het is eind februari en ijs gaat er dit seizoen niet meer komen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 44
Er zijn temperaturen voorspeld van bijna 20 graden.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 2 days ago
unit 46
Er liggen lantaarnpalen, een omroepinstallatie, een paar stoelen en een stretcher.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 47
Alles om, als het eenmaal zover is, zo snel mogelijk de baan op te tuigen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 48
Dit seizoen bleven de containers gesloten.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 49
Vorig jaar hadden ze geluk, toen het in maart ineens nog begon te vriezen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 50
„Het was smoordruk”, zegt bestuurslid Menno Bosma.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 52
„Er zat een pin in z’n heup.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 53
Verder had hij een geweldige tijd.” En, zegt Bosma, hij is nog steeds lid.
2 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 6 days, 15 hours ago
unit 56
unit 59
De club kwam dit jaar in het nieuws toen er een eigen NK korte baan werd gehouden.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 60
Niet schaatsen – want geen ijs – maar door het kniehoge water rennen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 61
Ideetje van Bouma: „Je moet toch wat.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 62
We hebben een nieuwe baan en willen geen slapende vereniging zijn.” Feiten over Friesland.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 63
647.268 inwoners in 2018, volgens het CBS.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 64
5.749 vierkante kilometer oppervlakte, waarvan 1.762 buiten- en 662 binnenwater.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 65
176.000 euro was de gemiddelde woning waard in 2018, volgens het CBS.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 67
Andere kanshebbers waren: paradyske, skelpke.
2 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 68
De Vries: Meest voorkomende familienaam, volgens Centrum voor familiegeschiedenis.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 69
Oranjekoek: Friese lekkernij.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 70
De naam is ontleend aan de snippers sinaasappelschillen die in de koek zijn verwerkt.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 71
Er is veel discussie of er nu crème of slagroom op hoort.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 72
Mienskip.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 75
Ze zijn handig met subsidies en hebben de baan multifunctioneel gemaakt.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 76
Daarnaast probeert de vereniging ook buiten het schaatsseizoen zichtbaar te zijn.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week, 1 day ago
unit 78
Steeds minder mensen hebben nog contant geld in huis.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 80
Bouma: „We hebben een clublied en regelen altijd een spreker.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 81
Dit seizoen was dat Jorien ter Mors.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 84
Die mienskip ligt ook besloten in de ijsclubs.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 86
Die van Dokkum schijnt het oudst te zijn: uit 1840.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 87
Friese paradox.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 89
Zó open, dat de verzuiling goeddeels aan de ijsclubs voorbijging.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 90
unit 91
„Dat is nog steeds zo”, zegt Sytse Prins van het Elfstedenbestuur.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 93
Want sociaal-economisch hangt de provincie onder aan de lijstjes.
2 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 6 days, 12 hours ago
unit 97
92 procent van de Friezen is tevreden over het leven, tegen 88 procent landelijk.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 100
De Witte: „Het wachten, de anticipatie, speelt een steeds belangrijkere rol.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 101
‘Kunnen we het ijs op?’ Het is een soort koorts.” Twee kunstijsbanen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 102
De sport evolueert.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 103
De twee kunstijsbanen in Friesland winnen aan belang.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 1 week ago
unit 106
De provincie sprong bij met 10 miljoen euro voor Leeuwarden en 40 miljoen euro voor Heerenveen.
2 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 6 days, 12 hours ago
unit 107
„Uniek”, zegt Prins.
2 Translations, 0 Upvotes, Last Activity 6 days, 15 hours ago
unit 110
Een rondje op de lokale ijsbaan is dan een bonus, mocht het toch nog vriezen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 6 days, 15 hours ago
unit 111
„We hebben een gezonde vereniging”, zegt Bosma over Iisnocht.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 6 days, 15 hours ago
unit 113
„Vaak zijn het tweeverdieners die keihard werken”, zegt Koopen.
1 Translations, 1 Upvotes, Last Activity 6 days, 15 hours ago
somigazo 1972  translated  unit 72  1 week, 1 day ago
somigazo 1972  translated  unit 41  1 week, 1 day ago
somigazo 1972  translated  unit 41  1 week, 2 days ago
somigazo 1972  translated  unit 26  1 week, 2 days ago
markvanroode 2018  translated  unit 13  1 week, 4 days ago

Voor een Fries telt maar één ding: ligt er al ijs?

Bijna de helft van de vijfhonderd natuurijsbanen in Nederland ligt in Friesland. Het ijs maakt onlosmakelijk deel uit van de Friese identiteit. Zelfs nu het amper meer vriest.

Door Philippus Zandstra, nrc.nl, 11 maart 2019.

Over het algemeen gelden Friezen als kalme mensen, ietwat stoïcijns. Tenzij het koud is. Echt koud. Zo moeten ze bij de ijsbaan in Workum goed opletten als de temperatuur onder nul duikt. Sander Bouma van de lokale ijsvereniging knikt naar de dijk naast de ijsbaan. „Zie je daar een auto langzaam voorbijrijden. Hoofd uit het raam. Loeren. Kunnen we al?”

Ja, natuurlijk wil zijn vereniging ook dat er wordt geschaatst. Alleen moet je het ijs eerst rust gunnen, tot het zo’n vier centimeter dik is. Tot die tijd is het een kwestie van poat stiif houden en nee verkopen. „En dan kan het gebeuren dat iemand een jaar niet met je praat.” Bouma haalt z’n schouders op. Die dingen gebeuren nu eenmaal.

Nergens zijn zo veel ijsclubs als in Friesland. Zonder eigen natuurijsbaan tel je als dorp of stad niet mee. In de provincie zijn er zo’n 230, op een landelijk totaal van 500. Vaak liggen ze aan de dorpsrand, op een stuk laaggelegen weiland. De banen zijn herkenbaar aan de lantaarnpalen, het dijkje om het water binnen te houden en natuurlijk de houten keet – voor koek en snert.

In de zomer leiden de verenigingen een slapend bestaan en grazen er schapen tussen de lantarenpalen. Rond oktober wordt het water binnengelaten en begint het grote wachten. Op vorst. Totdat in maart het water weer wegstroomt. Al decennia is dit het ritme van de ijsverenigingen.

De verenigingen vervullen een belangrijke rol voor het behoud van de Friese schaatstraditie. Als het zo’n drie, vier dagen vriest, kun je al het ijs op. Geen gedoe met sluizen, stroming of binnenvaartschepen. Kinderen maken hier in alle veiligheid hun eerste slagen op het ijs.

Toen het Fries Sociaal Planbureau (FSP) in 2016 onderzoek deed naar de Friese identiteit, bleek dat naast de eigen taal met name buitenactiviteiten als de Elfstedentocht, schaatsen en skûtsjesilen door de Friezen als belangrijk werd gezien.

De ijsbaan in het dorp is de kraamkamer van de Friese identiteit. Alleen: dan moet het wél vriezen.

Schaatsbaan de Wite Mar in Beetsterzwaag ligt verscholen in de bossen naast het dorp, tussen de berken en de naaldbomen. In de bomen naast het paadje dat naar de baan leidt, hangen draden. Daar worden de elektriciteitskabels overheen gelegd als er ijs ligt. ‘In het belang van alle schaatsliefhebbers het ijs niet vernielen’, staat op een bord. „Nou, dat kan wel weer weg”, zegt Sjouke Riemersma van de lokale ijsvereniging.

Snert.

Het is eind februari en ijs gaat er dit seizoen niet meer komen. In een periode dat het spek normaal gesproken in de snert gaat, ligt het volgende week op de barbecue. Er zijn temperaturen voorspeld van bijna 20 graden.

Riemersma trekt het bord uit de grond en legt het in een van de twee scheepscontainers van ijsvereniging Iisnocht, die naast de Wite Mar staan. Er liggen lantaarnpalen, een omroepinstallatie, een paar stoelen en een stretcher. Alles om, als het eenmaal zover is, zo snel mogelijk de baan op te tuigen. Dit seizoen bleven de containers gesloten.

Vorig jaar hadden ze geluk, toen het in maart ineens nog begon te vriezen. „Het was smoordruk”, zegt bestuurslid Menno Bosma. „Mensen braken hun vakantie af en Friezen van buiten de provincie keerden terug met hun kinderen.” Een ongelukje was er wel: een lid van 75 ging onderuit en moest op de stretcher worden afgevoerd. „Er zat een pin in z’n heup. Verder had hij een geweldige tijd.” En, zegt Bosma, hij is nog steeds lid.

Maar de ijsperiode daarvoor was alweer vijf jaar geleden, en dergelijke periodes zijn steeds schaarser. Zo werd op 8 februari een voor Friezen tragisch record verbroken: nog nooit was het zo lang geleden dat er een Elfstedentocht werd verreden.

Sytse Prins zit in het Elfstedenbestuur en is betrokken bij gewest Fryslân van schaatsbond KNSB. Hij zegt: „Bij gebrek aan winter komen er minder leden bij, al gaat dat aantal omhoog zodra er weer ijs ligt. Daarnaast zie je dat sommige clubs nu ook in de zomer activiteiten ontplooien, denk aan skeelerbaantjes.”

„Er waren natuurlijk wel loze winters, maar niet zoals nu”, zegt Wiebren Koopen van ijsvereniging Workum. De club kwam dit jaar in het nieuws toen er een eigen NK korte baan werd gehouden. Niet schaatsen – want geen ijs – maar door het kniehoge water rennen. Ideetje van Bouma: „Je moet toch wat. We hebben een nieuwe baan en willen geen slapende vereniging zijn.”

Feiten over Friesland.

647.268 inwoners in 2018, volgens het CBS.

5.749 vierkante kilometer oppervlakte, waarvan 1.762 buiten- en 662 binnenwater.

176.000 euro was de gemiddelde woning waard in 2018, volgens het CBS.

Flomke: Recent verkozen tot het nieuwe Friese woord voor vagina tijdens een raadpleging van Omrop Fryslân. Andere kanshebbers waren: paradyske, skelpke.

De Vries: Meest voorkomende familienaam, volgens Centrum voor familiegeschiedenis.

Oranjekoek: Friese lekkernij. De naam is ontleend aan de snippers sinaasappelschillen die in de koek zijn verwerkt. Er is veel discussie of er nu crème of slagroom op hoort.

Mienskip.

Sinds de renovatie vorig jaar loopt er een betonnen paadje rond het water van de ijsbaan, dat ook langs een stormbaan en een skateramp leidt.

Gevolg van het verbond met de stichting Buitensport, die bestaat uit renners, fietsers en triatleten. Ze zijn handig met subsidies en hebben de baan multifunctioneel gemaakt.

Daarnaast probeert de vereniging ook buiten het schaatsseizoen zichtbaar te zijn. De contributie van 10 euro per jaar (per gezin) wordt aan huis geïnd, al laaide recent de discussie op of ze onderhand niet eens met automatische incasso’s moeten gaan werken. Steeds minder mensen hebben nog contant geld in huis.

En dan zijn er nog de algemene ledenvergaderingen, met een opkomst van meer dan honderd leden. Bouma: „We hebben een clublied en regelen altijd een spreker. Dit seizoen was dat Jorien ter Mors. Ze had een knieblessure en ze had tijd over.”

De verenigingen zijn een goed voorbeeld van wat ze hier mienskip noemen, de verbondenheid waarbij zo’n beetje iedereen in een gemeenschap wel een rol in het grotere geheel heeft. Zo becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat nergens zo veel mensen vrijwilligerswerk doen als in Friesland: 57,3 procent, tegenover 48,5 procent landelijk.

Die mienskip ligt ook besloten in de ijsclubs. Vaak hebben ze al een lange traditie: Iisnocht werd in 1879 opgericht, de ijsclub van Workum stamt uit 1857. Die van Dokkum schijnt het oudst te zijn: uit 1840.

Friese paradox.

Veel verenigingen begonnen als deftige heerenclubs, maar naarmate de jaren passeerden, werden ze steeds meer opengesteld. Zó open, dat de verzuiling goeddeels aan de ijsclubs voorbijging. Zodra het vroor, stak je niet alleen makkelijker de sloot over, maar ook de ideologische scheidslijnen. „Dat is nog steeds zo”, zegt Sytse Prins van het Elfstedenbestuur. „Je kunt in het dorp overal over discussiëren, maar als er ijs op de baan ligt, staat dat boven politiek en religie.”

Het is die verbondenheid die volgens onderzoeker Truus de Witte en haar collega’s bij het FSP een verklaring kan bieden voor een fenomeen dat bekendstaat als de Friese paradox. Want sociaal-economisch hangt de provincie onder aan de lijstjes. Het opleidingsniveau is relatief laag, er wordt vaker een beroep gedaan op de sociale zekerheid en veel jongeren zoeken hun heil buiten de provincie. Friesland telt samen met Drenthe en Groningen veel gemeentes met een laag doorsnee-inkomen.

En toch kwam Friesland bij een CBS-onderzoek naar geluksbeleving als de gelukkigste provincie van Nederland uit de bus. 92 procent van de Friezen is tevreden over het leven, tegen 88 procent landelijk. „Wij denken dat dat met identiteit te maken heeft”, zegt De Witte, „behalve door geld wordt het geluksgevoel bepaald door goede sociale contacten en gezondheid. Ook de taal is een verbindende factor.” Verandert de identiteit van de Fries, nu er steeds minder ijs ligt? De Witte: „Het wachten, de anticipatie, speelt een steeds belangrijkere rol. ‘Kunnen we het ijs op?’ Het is een soort koorts.”

Twee kunstijsbanen.

De sport evolueert. De twee kunstijsbanen in Friesland winnen aan belang. Om een nieuwe generatie toch aan het schaatsen te krijgen, worden kinderen waar mogelijk naar Leeuwarden en Heerenveen gestuurd. De Elfstedenhal in Leeuwarden werd in 2015 opgeleverd, terwijl Thialf in Heerenveen twee jaar geleden nog een flinke renovatie onderging. De provincie sprong bij met 10 miljoen euro voor Leeuwarden en 40 miljoen euro voor Heerenveen. „Uniek”, zegt Prins. „Kijk je naar het westen van het land, dan is er van Alkmaar tot Den Haag amper een goede baan te vinden. De meeste zijn oud en aan slijtage onderhevig.”

Misschien schaatsen de kinderen dan wel niet tussen de graslanden met die straffe wind in het gezicht, ze leren het dus wél. Een rondje op de lokale ijsbaan is dan een bonus, mocht het toch nog vriezen.

„We hebben een gezonde vereniging”, zegt Bosma over Iisnocht. „Het brokkelt wel een beetje af, want de oudere leden houden vanzelf op.” In Workum merken ze dat er vanuit ‘de nieuwbouw’ niet veel interesse is om mee te doen. „Vaak zijn het tweeverdieners die keihard werken”, zegt Koopen. „Dan heb je het ’s avonds wel gehad.” Prins: „Maar ijsclubs zitten zó in ons DNA; de eerste vereniging die zichzelf opheft, moet ik nog zien.”

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/03/11/voor-een-fries-telt-maar-een-ding-ligt-er-al-ijs-a3952736